MAW ZAI LE VANGTE LUNGLEN 20. Sept. 2017 The Phongpi Post ( ONP) Cattialtu : Zataithang ( Dawtzuun) Camp : Pune University
MAW ZAI LE VANGTE LUNGLEN
20. Sept. 2017
The Phongpi Post ( ONP)
Cattialtu : Zataithang ( Dawtzuun)
Camp : Pune University
November thla thoktir, Facang zun a cut saling khi a si. Khua cu zingka in a thiang dawm i, zingka deuh i a chawkmi hna cu lokal ding le rian dang a tlai ding deuh lawng te an si. Kannih ve zong cu ka u le he cun thaithawh ei khawh cun facang ttuan ah Lo riak ding cun kan i thawh.
Hauka in a kan hngaktu ka Ni le pahnih hna cu an tha a tho ngai nain nizan ah an i kholh loh ti cu chim hau loin an mui ah a lang!
'Ber' thla, sikpar deuh a si cang caah upa deuh cu chim lo mino deuh ca hmanh ah zingka hmai phiah kan huam lo caan a tlawm lo. A kik ngai si.
Lo lei panh cun kan vung kal hna i, midang ve zong puantel he nupa tuak in a kal na, a cheu fale he a kal na. Kan awn lulh cio i kan thilphurh he Lo lam cun kan i zul thluahmah hna.
Lentetlang kan vun pelh, tlang kan liam hlan deuh cun khua cu ka cuan. Lo pil cu a rak i pharh dih. Facang nih a een saling si kaw, hmuh a nuamh ning le zoh a dawh ning kha mu. Lo pil ka hmuh lonak nih a sau ve cang caah a si lai, ka zoh cim lo i khua ka hawi tuknak ah ka ril dedeng.
Chuk kan zuang thluahmah, ka ruahnak cu a kal ding ngai. Aw, Lo thlopa nih sur le sa tang ah, hmaisem le huaithang lak ah nichiar a zaang ba cikcek a ttul hnawhmi cu a theipar zun a cu cang si kaw, an thawhttuan cia te an ei lio ko khin zeitluk in dah an lung a hmui lai i, hi hlei i lawmhnak le thanuamhnak dang cu a um theng hnga maw Lo thlopa caah? Anmah thar chuah le kutkawih theipar te cu khua upa le Party-mi hna nih an tthenhmal piak(Cut) bang khawh hna lo caah ti cu ka ruahnak ah pakhat hnu pakhat an lang.
Thlam kan vung phan, Tlam hmai ah cuang diu deu in Fasuar, a tang phuhri rawn nawn a rak i dil. Thlam kam hrawng cu pangpar dum hlah maw tiawk in anthur par, bawrhsaibe, chawhnawn par, Cawngrei par le a dang dang hna nih an zelh. Thlamthluk tung, Bailep ruang nih buk ngai in a zelhmi par ah thli nih thir thliahmah a rak chemmi 'Flag' nih ka mit a lak. Thlamthluk in thlang lei ka hun cuan khi cu Lo lak chumhmui le thingpir khatin a zawng(colour) ci kip, a sen, a raang, a tial deuh hna zong an si lai, thli nih cun phirphir in a rak chemmi FLag(Alan) nih cun Olympic Games Openning ceremony le UNO Zung(office) hna cu a ka mitthla ter i hika hmun in 'World Peace' cu a tlamtling ko hi teh aw ti khi a fawi te. Cuti Flag an rak tar cu, Vawleipi a himlo ca le remdaihnak an kawl caah si loin, kumpi kumkhat an ttuanthawh cia theipar cu zuva lak ah a him nak hnga a si.
Tlawmpal kan thut hnu ah, ka u le le ka Ni le pahnih hna cu anmah le Dawrawn cio i phurh in Fa-ah he cun lo hma domh ah an kal. Kei cu Tlam(buh ciltu) la ding ka si caah Thlam ah chuncaw tihang hna chuan pahin thlamthluk ah cun ka bawk i, Phone in hla cu ka chuah i ka ngai pah. Khua ka ruat i ka ruahnak nih fing le tlang kip a ttawl dih.
Kan Thlam ttang cun Nukai tlang hrawn le Thau ram, Ciriang tlang tiang in fiang ririai te'n a lang dih i, cu lio ah Zazi nih, ' Nilin lam cho sang na kai zawn ah, Nunnem zuun thli hung hrang seh law; Cerhlian ka zaa tial hei chonh ning law, ka dawt kalnak dul deuh hnga maw?' ti kha fiang ririai tein a van sak. A dongh bak in Lainu ah cun ka uar tukmi Bilsung nih ' Kan khua hlun zalam le kan vailo rawn te kha, ka philh kho loh Dingzun tlang lam thluang thluan' timi hla in a hun peh. 'Thinghawn lam pial le maw Dokio lung vasum tiang' ti zawn a hun sak khin kan thlam car lei kap tang in a langmi, Zuang Tikhur cu ka hei cuanh. Cu lio i ka lung i a langmi cu Min tikhur sum, Zawngtah hram le Parkilpa ngadil hna cu a hmun i um tluk in ka hmuh fian hna.
Luklak ah an dawrawn cu a khah caah an hun ka auh i tlam cu ka va la. Fasuar cung i Fang ka cil lio cun lo lak thing kung cungin Thuro nupa, Vasawp run le Pitte run an zuan le fang lak an ttum khi ka hei cuan pah hna. Khua caan ah rui tiin Pitte run cu ttihmi ngei hna seh law cu bang, ciar niak niak cun an zuang tawn. Hmuh an nuam dawm. Khawza Ni cu liam ai zal i a donghnak bik tlam cu a khat deuh rih lo ti khin Pheikalh cu kaa lak i ka kul(20)hrawng cu a si lai. Thlam hmai lei, Fathau hmun in lo pawng zuahmah, sawmpi hmun heiti hna cun ka Pheikalh cu ka vun tunh hna. Kum sarih lengkai pheikalh ka tunh ti lo caah nuam ka ti chuachuah i ka nghakchiat lio caan hna zong a ka theihter tak tak.
Kan sawmpi hmun hi kan lopa hna he kan ri kam ah a ummi a si i, cuka hmun tang cun tlang dang hna zong cu a lang nual ve. Lungpi sang nawn cungah cun ka vung dir i kan lo pin deuh ah hmun rawn ang reng i thlam lian tuk lo, hmar lei hoih i a kawtka awnmi cungah cun Flag pakhat cu ka hei hmuh. A fiang tuk lo nain Congress flag a si lai ti cu ka fiang. A zawng(Colour) umdan in.
"Aw, Lo thlopa zong nih 'Politics' cu kan tuipi i kan buaipi ve ngai si mu! Buaipi phu cu pei a si fam cu. I thim ram, Democracy ram kan si bang, kan aiawh tak meuh i riantuantu ding cu kan thim a herh caah le mi sifak santlailo hna kan ca ko ah khin mi dingfel le zumhtlak kan thim hna cu a herh caah Lo thlopa zong nih Politics an buaipi hi buaipi phu a si ko. Na tein, kan Lo thlam tiang ah MNF le Congress flag kan vun tar khi cu, hi Party pahnih thlipi a hran fah ning le kan nunah thuk tuk in hmunhma a khuar cang ning hna le cu Politics ruang i kan i trick(hlen) dan hna cu ka lungah cun an lang hna nain sau ka ruat lo.
Lo lam tlun zat saling a si caah a tlung cuahmahmi le a cheu tlun ai timmi thlamkam i aa he leenmi hna cu a lang cun ka hmuh khawh hna. Cu lio ah, lam kalpah i 'Hei hawh' ti na, 'Hu hu' tiin a viu na; an thilphurh he cun in lei panh in chosang an kai hna.
An viu thawng ka theih bakin ka lung i a hung langmi cu, "Berhva te'n hawngah mi sawm em ni? Kan la tiam lo, hmatiang kan sawn rih dawn e. Awi maw mi u an au lo e, saw ralah" timi hla kha a si. Ka lungthli te cun kaa sak i thlam lei panh cun ka lawi.
Thau tlang cung zawn tang khin muang nawn in a hung chuakmi Thlapa nih cun maw chilchial cun kan thlam le Lopil hna cu a enh i, mautlor tu hrawng a hung kai khin zanriah cu kan ei hna. Nilin lak i thlan hripipuak i rian kan tuan ruang cun kan ka cu a thaw dawm. Hmathak sen rimrem te, cip nawn i rialmi ah Ngapih kan hun nawn chih, hmaihrem pum kan hun ttam i kan tlawhnak kurmi khat nawn in Ngapih kan hun i hnuk, cekeh leiin Bingnei No, a hlo kawk ngaimi khatin Sawmpi le Anthur chumh hang kan van hrawh pah khi cu kan kut khi an i su lo lawng. A cheu a banh na, a cheu i barh ding i a tum na. An i chawhkanh hna i, a thawt tuk le a thak tuk ruang i kan hlik hlik thawng cu a thei ballo hrang cun ningttih phu bak si!
Chun i fang zun lio ah khan, lo hma ah ka nini Maw Zai kha a fang zun pah khan hla a sa pah lengmang i, ka nini Vangte tu kha cu nih le Maw Zai capo khan a tlak i, an nih thawng kha ka theih pah lengmang. Rawl kan eikhim cun Lo hma report cu ka u nih a van pek i, an i capo dan le Maw Zai aw-ann, a hla sakmi that ning hna cu. Cu lio cun Tlamthluk lei kapah ka ni Zai cu a tthu i, ka ni Vangte tu cu chak lei kapah kuakzia a lu arh nawn mi ai pak i a tthu ve. Report kan ngaih lio cun, "Hrawkhrol hlah" ti le "Eihs, cutin a si lo cuh" ti te hna cu ka Ni le pahnih chim tam pawl a si. Cu lio cun, keinih 'a si maw si lo hme' tiah ka rak hal chih pah hna. Nih lawng cu kan rian hna i ka i nuamh tuk caah ka Ni le cu hlasak i zuamnak nei dingin ka van ti hna. Annih pahnih hi chun tang khan Lo hma ah an rak i teer ve pah hrim cang cuh.
Ka phone cu ka lak i, Video Camera cu ka van on. Ka van lak hna cu an ning a zak diam ai. Nawn hnik cu an ka timh. A si kun le video i la loin nan aw lawng ka lak la i, hloh(delete) khawh zong a si ko teh, ningzah awk a umlo cuh tiah ka ti hna i, a sa hmasatu si cu an hreh tuk ve ve nain an pahnih karlak ah i el/zuamnak, nang maw kei ti kha a rak um ve hrim caah, a duai bik si cu an duh ve ve lo i, Maw Zai nih cun a sak hmaisa.
A aw cu a hun thenh i, vawi thum hrawng a khuh hnu cun an nungak thawhbirh saling i hla lar, tu hnu tiang zongah a cuai kho lomi cu a hun i thawh;
'Nang na kal ni kei ka lunglen cu
In chak thing le mau hna nih tuar hna seh law
An tuar kho lai loh Ta hniang nang zuun ngaih hi.
Awi ka nu kan run inn a sual rua
Kan zuat vawk le ar hna nih zanlei an lawi,
Kei ka dawt bikmi kha a lawi ve lo e'.
A aw te cu a thir thiahmah, keinih ka phone cu microphone ban tuk cun ka putpiak i, cu lio cun ka ni Vangte nih cun 'na nak cun ka thiam deuh lai cuh' ti phun khin, nih pah cun a hun zoh. Cang hnih le nolhnak tiang a van sak thlu khin za cang seh tiah a ban i, a aw tthat ning le thluai a thiam ning, a nungak lio hrawng le bang si seh law khanak dawh i a sak khawh ka zumhnak bia hna cun ka fak/ coment.
Tu cu Vangte hun a si ve cang. Khah, "ka nini nang na caan a si ve cang hih" ka van ti cu, "a ngai lo a, Maw Zai nih khan sa hawi ko seh" a ti diam ko. E, cu tin a si loh teh, nan i zuam la hme cu, anih cu a sak cang le nang na sak caan pei si ve cu ka hun ti. Nan nungak lio zongah hla na sa tawn an ti ko cuh van sa vat ko. Kan record mi a kal lengmang hih ka van ti. Maw Zai lah nih, Na sak ve hrim hrim a hau tiah a hun chap. Ka u le nih 'ka ni Zai cu na tluk lo deuh la hlah maw' tiah an hun ti pah. Si le, nan nungak lioah zei hla thla a larmi? Ho te hna dah tiah ka van zawh colh. I ruah hmanh hau loin Lalrinkim te, Siampui te hna an si ko a van ti. Aw si cun, na duh ber cu van sa tuah tiah kan van hnawh chih. A cakuak zial cu fak nawnin a hun pak pah khin a tthutsia a hun i remh.Cu lio cun ka u nih, "Nai ngen nguai tuk, van sa vat ko" a van ti. Keinih cun ka phone cu a hmaika ah cun ka putpiak i an nungak lio hla lar tak tak cu a hun i thawh ve.
'Ka chun nunnem min tirlui suh aw
Tum loh leng tawna khiangawih zawng
Ka zuam lul lo, ka zuam mawlh lo
Belh lai lungdi ka then thei lo'
A aw cu ka ni Zai nak cun a cak ttha deuh i, a thiam deuh tak ko lo hme maw ti cu ka ruahnak si. A cang hnihnak a van lak colh, '
'Lungkham ber di ka chan ai chuan
Ka zal nang e piallei thuahriat' a van ti lio takah a cil a van i lemh sual cu, 'piallei thuahriat-uk' tiin a hrawm a van ring khi cu kan celh cawk ti lo. Kaa teng tawp i ka ril hna a man dih rua tiawk cun ka kan ni hna. Na in a tlawm duh bik loh. A hram tangin ai awt than i, tluang put cun a hun sak. Um, na rak thiam tuk ko teh hi, hi hlei hlei, YLA day-ah hlasak kan in sawm hna lai. Nan nihlawh zong kan in tuak hna lai tiah cun ka hei ti hna.
Khah, a si le tu cu thildang nan i zuam la tiah ka ti hawi hna. An i ngennguai pah ngai nain a duai bik si cu an duh ve ve loh. Ka ni Vangte cu Boipa Thlacamnak van chim ne ka van ti.
'Van cung khuami kan pa,
Na min upatnak um ko seh
Na pennak tlung cang seh
Van cung bantukin lei cungah tlung cang seh
Mi nih kan cung i an sual tikah kan ngaihthiam hna bang in kan ngaithiam ve tuah... A chim kho ti lo. Nang, ka ni Zai van chim ve ne.. ka van ti. Duhsah tein a van chim ve i a dongh tiang a chim khawh.
Um, nang cu na thiam ngai. Ka ni Vangte zong a chim tam deuh a ngai ko hih. A thiam zau ko la ka ti. Cu lio i Maw Zai mithmai ka zoh khan cun, 'Um, na hei na nih ve ngai le kan tei diam hih' ti phun khin lawmhnak cu hmuhkhawh a si. Bia le hla thiam ngai cu si seh law vawhla a thlirh duh ding phun khi si.
Zaan cu a rei pah caang ca le lo riakmi dang kan lopa hrawng an um lo caah a king ngai. Rannung phun phun, Khuangterit, chimbu le katkat heiti hna khi an awn lulh hna. Ihphah kan tuah hna i cu zan cu hlim tein kan it hna. Ka nghilh hlan paoh cu ka khuaruah a kal ding ngai.
Aw, minung hi dah ngai, a ho kan si zong ah, kanmah le tawk cio hin kan rak i uah hna i kan mah le phak tawk cioin kan pawngkammi hna he zong kan rak i zuam hna i, cuai kan rak i thlai mu. Zei huaha a silomi hna zong nih zei huaha i rel lomi kan nei hna i kan rak i nek hna mu. I zuamnak ram cu pei a si fam cu. Zei kan rel lomi hna zong khi kap khat cun phak lonak le tluk lonak, kan nak i thatnak ka zawn an rak ngei cio mu! Tha le zaang, pumrua le aw that cun Vangte nih a tei nain khuaruah khawhnak, hlasak thiam deuhnak le toidawr nun ngeihnak ah Maw Zai a phan ve lo. Cu luklak ka ruah pah cun ka ba deuh ca zong si la ka rak i nghilh diam.
A thaizing zingka tein Buh zun cu an i awt than, lo hma leiah nizan boruak cuanhnak le ceihphainak hna an nei pah. An i capo/sawi pah fawn. Rian tuan e tilo cun nih le kheh lawng an rian nain an kut an thlah hlei lo. Luklak ah Tlam cu a khat zel ko.
Zan caan cu kan van phan. Rawl ei khawh cun biasawng kan tlorh pah hna. Thlapa lah cu a lai(full moon) nak caan a neih cang ruangah a eng dawm. Khua nih a thiang i thli cu ziama tein a hrang nain kik cu a phur ve. Thlamthluk(Vamthluk) cung cun hmar lei hoih i aa khammi kan khua mei(power) cu de thiahmah in a lang. Zei dang tuahawk a um lo caah ka ni le pahnih hna cu i zuamnak si ti loin zan Thlapa vang nih ka nun a sukmi le ka ruahnak nih Lo riah kan van i thawhpah i lentetlang bo kan vung liam hlan, mobile network a umnak ka zawn te i ka chonh ta mi a hlam ning hna cu zei ti hoih talin a hnem hnga maw tiah hlasak cu ka van sawm hna.
An nih ve zong nih cun tha tho ngai cun ka sawmnak hna cu an ka tlamtlinhpiak ve. Ka ni Zai nih cun an nungak lio hla pakhat cu a van i thawh.
' Maw lunglen, par tha lentlang mual dawhtu
Par tha cu cul len hmanh ning lung a leng chin
Chum le romei kiang law kan chuahtlang lang in'.
' Leng ko rih law caan tha dang hngak u sih,
Nang le kei cu run khatah lengti dingin
Ihkhan dang tling rua cungah fakkhun kan cuai than rih lai'..timi hla cun a van peh colh.
'Lennak Bungbo phuncung rawnah vung zuang ta law' ti le 'Thlapa talah kan mit vai tawng seh' ti hna cu cat loin a hun sak hna. A aw cu a chuak maw chuak lo hme tiawk i ai phanh deuh lo caan cu a tlawm lo nain a cang kip cun a sak thlu dih hna.
Khah, tu cu ka ni Vangte caan a si ve cang. Nan hun lio hla na duh paoh hun sa koh tiah ka ti. Lalcawimawi hla a pawi maw tiah a ka hal i, poi hlah a tha tuk zawk, Van sa bai ne tiah ka hun ti. A aw cu a hun thenh. Vawi hnih hrawng a khuh hnu cun Hla cu van i lak.
' Ka rawn fang leh hmana kan tuanna tlang, Tuahpui leh vau an vul leh ta,
Kan sul i hnu khuarei an cang zo ta,
Hring leh thar hnahnemte'n lo awi.
Tawnmang em ni lunglem ka nei lo
Ka hawi vela ka tawng si lo
Zunleng erawh a cham e tanglaiah
Luah loh lungdi nghilh ni i awm lo'.
A muihmai zoh cun an vanglai, a nungak thawhbirh saling cu a hmuh khawh ti a fiang i, an rak tlonlennak cu a hmun ah a kal/fang cuahmah mi khi a lo. Ka ruahnak cu amah te cun a rak kal ve i, cu lio i kan dirhmun ciah cu, Phillips Radio, Antena parah Wire sau vak lo vuahmi tang in, FM Lunglei khi ngai ning law, signal a cak lo deuh can piangah a fiah lo i 'vu' a van tipah ban tuk deuh khin, ka ni Vangte aw ai phanh deuhlo nak zawn cu a lo.
A hmun le hma, a caan le zan thlapa vang nih a chir deuh ruang zong a si men la, kan dawngte cun kan tui ngai hna.
A pahnihnak dingah 'Chunnu lungmawl ka di parte ka then then lo' ti cu a van i thawh hawi. Aa, a thiam ve re ru.
Zan cu a hawng tlai zuahmah cang caah ihphah cu kan siam i, ih cu kan i zal. Kei cu ka khuaruah a tam i kan riantuan va hrang deuh hmanh seh, ka mit a ku diam lo. Ka nun cu khawtlang lunglen timi le zuun ngaihnak hri nih cun a ttemttawn i, a hote maw dek hna cu ka mitthlam cun an van lang i ka khuaruah a tam chuachuah.
Aw, minung kan nun hi dah ngai, mi zei kan va si ko zongah kanmah le phu tawk te cun hnemtu le duhdawtmi kan ngei hna mu! Cu kan duhdawtmi he hna zong cun i cim lo ngai le i duhdaw cukmak zongin kan i thenhmal caan a chuak i, rual hawi hna he nuamin lentti lio caan hna zong nih mual an liam ai.Kan hmai lei hun hna le kan thil tawn ding hna cu thei kho ning law a hopaoh nih hrial kan i zuam hnga i, kan duhthim te kha zungzal caah kan hei duhdawt hnga i a nuamh lai ning.
Mi kip nih kan nun chungah duhdawtmi le uar bikmi, kan nun tiang a kan thleng khotu hna zong hi kan rak ngei cio i, mi zeirek lo te, minih an thlanglamh mi hna le ruahnak le thazaang, fimthiamnak zongah a dermi, sifak santlai lo hna zong nih dawtnak an ngei i, duhmi le dawtu hna zong an rak tawng ve. Cu hna cu mi lengluang an si na loin an caah cun a sungbik an rak si hna i, mi lengluang silomi hna cu dawtnak mit cun, zei sungcem le khawtlangbdawhtu par kha an rak si ve.
Pathian a that ning le A kutzung a rem ning hna cu a tharin ka hmuh i, ka ni le pahnih hna zong vulei tahnak cun a tling lo bik si hna hmanh seh, Pathian nih a zoh vang vang hna i, 'A ttha' tiah lungtling in a rak sermi hna an si ruangah an co tawk cu an hmu ve i, an nun liamcia le zuun tthing hna zong hlam phu ngai tiah ruahmi an rak ngei ve si ti cu ka thinlungah a thar thluahmah.
An hla sak lio khan zei dang cu an chim lo nain an mithmai nih a chuahpimi, an nun thing le zuunthing te hna, an vang lio nun nehhnu a cang ciami hna cu fiang ririai cun ka hmuh khawh i, minung kan nun hi zeitluk in dah a sunglawi ti cu ruat bu in, ka ni Zai le Vangte lunglen cu nehhnu cang dingin khawsik zan, a thiangmi zan thlapa vang tang cun dai tein ka rak hngilh tak cu si.
.............
20. Sept. 2017
The Phongpi Post ( ONP)
Cattialtu : Zataithang ( Dawtzuun)
Camp : Pune University
November thla thoktir, Facang zun a cut saling khi a si. Khua cu zingka in a thiang dawm i, zingka deuh i a chawkmi hna cu lokal ding le rian dang a tlai ding deuh lawng te an si. Kannih ve zong cu ka u le he cun thaithawh ei khawh cun facang ttuan ah Lo riak ding cun kan i thawh.
Hauka in a kan hngaktu ka Ni le pahnih hna cu an tha a tho ngai nain nizan ah an i kholh loh ti cu chim hau loin an mui ah a lang!
'Ber' thla, sikpar deuh a si cang caah upa deuh cu chim lo mino deuh ca hmanh ah zingka hmai phiah kan huam lo caan a tlawm lo. A kik ngai si.
Lo lei panh cun kan vung kal hna i, midang ve zong puantel he nupa tuak in a kal na, a cheu fale he a kal na. Kan awn lulh cio i kan thilphurh he Lo lam cun kan i zul thluahmah hna.
Lentetlang kan vun pelh, tlang kan liam hlan deuh cun khua cu ka cuan. Lo pil cu a rak i pharh dih. Facang nih a een saling si kaw, hmuh a nuamh ning le zoh a dawh ning kha mu. Lo pil ka hmuh lonak nih a sau ve cang caah a si lai, ka zoh cim lo i khua ka hawi tuknak ah ka ril dedeng.
Chuk kan zuang thluahmah, ka ruahnak cu a kal ding ngai. Aw, Lo thlopa nih sur le sa tang ah, hmaisem le huaithang lak ah nichiar a zaang ba cikcek a ttul hnawhmi cu a theipar zun a cu cang si kaw, an thawhttuan cia te an ei lio ko khin zeitluk in dah an lung a hmui lai i, hi hlei i lawmhnak le thanuamhnak dang cu a um theng hnga maw Lo thlopa caah? Anmah thar chuah le kutkawih theipar te cu khua upa le Party-mi hna nih an tthenhmal piak(Cut) bang khawh hna lo caah ti cu ka ruahnak ah pakhat hnu pakhat an lang.
Thlam kan vung phan, Tlam hmai ah cuang diu deu in Fasuar, a tang phuhri rawn nawn a rak i dil. Thlam kam hrawng cu pangpar dum hlah maw tiawk in anthur par, bawrhsaibe, chawhnawn par, Cawngrei par le a dang dang hna nih an zelh. Thlamthluk tung, Bailep ruang nih buk ngai in a zelhmi par ah thli nih thir thliahmah a rak chemmi 'Flag' nih ka mit a lak. Thlamthluk in thlang lei ka hun cuan khi cu Lo lak chumhmui le thingpir khatin a zawng(colour) ci kip, a sen, a raang, a tial deuh hna zong an si lai, thli nih cun phirphir in a rak chemmi FLag(Alan) nih cun Olympic Games Openning ceremony le UNO Zung(office) hna cu a ka mitthla ter i hika hmun in 'World Peace' cu a tlamtling ko hi teh aw ti khi a fawi te. Cuti Flag an rak tar cu, Vawleipi a himlo ca le remdaihnak an kawl caah si loin, kumpi kumkhat an ttuanthawh cia theipar cu zuva lak ah a him nak hnga a si.
Tlawmpal kan thut hnu ah, ka u le le ka Ni le pahnih hna cu anmah le Dawrawn cio i phurh in Fa-ah he cun lo hma domh ah an kal. Kei cu Tlam(buh ciltu) la ding ka si caah Thlam ah chuncaw tihang hna chuan pahin thlamthluk ah cun ka bawk i, Phone in hla cu ka chuah i ka ngai pah. Khua ka ruat i ka ruahnak nih fing le tlang kip a ttawl dih.
Kan Thlam ttang cun Nukai tlang hrawn le Thau ram, Ciriang tlang tiang in fiang ririai te'n a lang dih i, cu lio ah Zazi nih, ' Nilin lam cho sang na kai zawn ah, Nunnem zuun thli hung hrang seh law; Cerhlian ka zaa tial hei chonh ning law, ka dawt kalnak dul deuh hnga maw?' ti kha fiang ririai tein a van sak. A dongh bak in Lainu ah cun ka uar tukmi Bilsung nih ' Kan khua hlun zalam le kan vailo rawn te kha, ka philh kho loh Dingzun tlang lam thluang thluan' timi hla in a hun peh. 'Thinghawn lam pial le maw Dokio lung vasum tiang' ti zawn a hun sak khin kan thlam car lei kap tang in a langmi, Zuang Tikhur cu ka hei cuanh. Cu lio i ka lung i a langmi cu Min tikhur sum, Zawngtah hram le Parkilpa ngadil hna cu a hmun i um tluk in ka hmuh fian hna.
Luklak ah an dawrawn cu a khah caah an hun ka auh i tlam cu ka va la. Fasuar cung i Fang ka cil lio cun lo lak thing kung cungin Thuro nupa, Vasawp run le Pitte run an zuan le fang lak an ttum khi ka hei cuan pah hna. Khua caan ah rui tiin Pitte run cu ttihmi ngei hna seh law cu bang, ciar niak niak cun an zuang tawn. Hmuh an nuam dawm. Khawza Ni cu liam ai zal i a donghnak bik tlam cu a khat deuh rih lo ti khin Pheikalh cu kaa lak i ka kul(20)hrawng cu a si lai. Thlam hmai lei, Fathau hmun in lo pawng zuahmah, sawmpi hmun heiti hna cun ka Pheikalh cu ka vun tunh hna. Kum sarih lengkai pheikalh ka tunh ti lo caah nuam ka ti chuachuah i ka nghakchiat lio caan hna zong a ka theihter tak tak.
Kan sawmpi hmun hi kan lopa hna he kan ri kam ah a ummi a si i, cuka hmun tang cun tlang dang hna zong cu a lang nual ve. Lungpi sang nawn cungah cun ka vung dir i kan lo pin deuh ah hmun rawn ang reng i thlam lian tuk lo, hmar lei hoih i a kawtka awnmi cungah cun Flag pakhat cu ka hei hmuh. A fiang tuk lo nain Congress flag a si lai ti cu ka fiang. A zawng(Colour) umdan in.
"Aw, Lo thlopa zong nih 'Politics' cu kan tuipi i kan buaipi ve ngai si mu! Buaipi phu cu pei a si fam cu. I thim ram, Democracy ram kan si bang, kan aiawh tak meuh i riantuantu ding cu kan thim a herh caah le mi sifak santlailo hna kan ca ko ah khin mi dingfel le zumhtlak kan thim hna cu a herh caah Lo thlopa zong nih Politics an buaipi hi buaipi phu a si ko. Na tein, kan Lo thlam tiang ah MNF le Congress flag kan vun tar khi cu, hi Party pahnih thlipi a hran fah ning le kan nunah thuk tuk in hmunhma a khuar cang ning hna le cu Politics ruang i kan i trick(hlen) dan hna cu ka lungah cun an lang hna nain sau ka ruat lo.
Lo lam tlun zat saling a si caah a tlung cuahmahmi le a cheu tlun ai timmi thlamkam i aa he leenmi hna cu a lang cun ka hmuh khawh hna. Cu lio ah, lam kalpah i 'Hei hawh' ti na, 'Hu hu' tiin a viu na; an thilphurh he cun in lei panh in chosang an kai hna.
An viu thawng ka theih bakin ka lung i a hung langmi cu, "Berhva te'n hawngah mi sawm em ni? Kan la tiam lo, hmatiang kan sawn rih dawn e. Awi maw mi u an au lo e, saw ralah" timi hla kha a si. Ka lungthli te cun kaa sak i thlam lei panh cun ka lawi.
Thau tlang cung zawn tang khin muang nawn in a hung chuakmi Thlapa nih cun maw chilchial cun kan thlam le Lopil hna cu a enh i, mautlor tu hrawng a hung kai khin zanriah cu kan ei hna. Nilin lak i thlan hripipuak i rian kan tuan ruang cun kan ka cu a thaw dawm. Hmathak sen rimrem te, cip nawn i rialmi ah Ngapih kan hun nawn chih, hmaihrem pum kan hun ttam i kan tlawhnak kurmi khat nawn in Ngapih kan hun i hnuk, cekeh leiin Bingnei No, a hlo kawk ngaimi khatin Sawmpi le Anthur chumh hang kan van hrawh pah khi cu kan kut khi an i su lo lawng. A cheu a banh na, a cheu i barh ding i a tum na. An i chawhkanh hna i, a thawt tuk le a thak tuk ruang i kan hlik hlik thawng cu a thei ballo hrang cun ningttih phu bak si!
Chun i fang zun lio ah khan, lo hma ah ka nini Maw Zai kha a fang zun pah khan hla a sa pah lengmang i, ka nini Vangte tu kha cu nih le Maw Zai capo khan a tlak i, an nih thawng kha ka theih pah lengmang. Rawl kan eikhim cun Lo hma report cu ka u nih a van pek i, an i capo dan le Maw Zai aw-ann, a hla sakmi that ning hna cu. Cu lio cun Tlamthluk lei kapah ka ni Zai cu a tthu i, ka ni Vangte tu cu chak lei kapah kuakzia a lu arh nawn mi ai pak i a tthu ve. Report kan ngaih lio cun, "Hrawkhrol hlah" ti le "Eihs, cutin a si lo cuh" ti te hna cu ka Ni le pahnih chim tam pawl a si. Cu lio cun, keinih 'a si maw si lo hme' tiah ka rak hal chih pah hna. Nih lawng cu kan rian hna i ka i nuamh tuk caah ka Ni le cu hlasak i zuamnak nei dingin ka van ti hna. Annih pahnih hi chun tang khan Lo hma ah an rak i teer ve pah hrim cang cuh.
Ka phone cu ka lak i, Video Camera cu ka van on. Ka van lak hna cu an ning a zak diam ai. Nawn hnik cu an ka timh. A si kun le video i la loin nan aw lawng ka lak la i, hloh(delete) khawh zong a si ko teh, ningzah awk a umlo cuh tiah ka ti hna i, a sa hmasatu si cu an hreh tuk ve ve nain an pahnih karlak ah i el/zuamnak, nang maw kei ti kha a rak um ve hrim caah, a duai bik si cu an duh ve ve lo i, Maw Zai nih cun a sak hmaisa.
A aw cu a hun thenh i, vawi thum hrawng a khuh hnu cun an nungak thawhbirh saling i hla lar, tu hnu tiang zongah a cuai kho lomi cu a hun i thawh;
'Nang na kal ni kei ka lunglen cu
In chak thing le mau hna nih tuar hna seh law
An tuar kho lai loh Ta hniang nang zuun ngaih hi.
Awi ka nu kan run inn a sual rua
Kan zuat vawk le ar hna nih zanlei an lawi,
Kei ka dawt bikmi kha a lawi ve lo e'.
A aw te cu a thir thiahmah, keinih ka phone cu microphone ban tuk cun ka putpiak i, cu lio cun ka ni Vangte nih cun 'na nak cun ka thiam deuh lai cuh' ti phun khin, nih pah cun a hun zoh. Cang hnih le nolhnak tiang a van sak thlu khin za cang seh tiah a ban i, a aw tthat ning le thluai a thiam ning, a nungak lio hrawng le bang si seh law khanak dawh i a sak khawh ka zumhnak bia hna cun ka fak/ coment.
Tu cu Vangte hun a si ve cang. Khah, "ka nini nang na caan a si ve cang hih" ka van ti cu, "a ngai lo a, Maw Zai nih khan sa hawi ko seh" a ti diam ko. E, cu tin a si loh teh, nan i zuam la hme cu, anih cu a sak cang le nang na sak caan pei si ve cu ka hun ti. Nan nungak lio zongah hla na sa tawn an ti ko cuh van sa vat ko. Kan record mi a kal lengmang hih ka van ti. Maw Zai lah nih, Na sak ve hrim hrim a hau tiah a hun chap. Ka u le nih 'ka ni Zai cu na tluk lo deuh la hlah maw' tiah an hun ti pah. Si le, nan nungak lioah zei hla thla a larmi? Ho te hna dah tiah ka van zawh colh. I ruah hmanh hau loin Lalrinkim te, Siampui te hna an si ko a van ti. Aw si cun, na duh ber cu van sa tuah tiah kan van hnawh chih. A cakuak zial cu fak nawnin a hun pak pah khin a tthutsia a hun i remh.Cu lio cun ka u nih, "Nai ngen nguai tuk, van sa vat ko" a van ti. Keinih cun ka phone cu a hmaika ah cun ka putpiak i an nungak lio hla lar tak tak cu a hun i thawh ve.
'Ka chun nunnem min tirlui suh aw
Tum loh leng tawna khiangawih zawng
Ka zuam lul lo, ka zuam mawlh lo
Belh lai lungdi ka then thei lo'
A aw cu ka ni Zai nak cun a cak ttha deuh i, a thiam deuh tak ko lo hme maw ti cu ka ruahnak si. A cang hnihnak a van lak colh, '
'Lungkham ber di ka chan ai chuan
Ka zal nang e piallei thuahriat' a van ti lio takah a cil a van i lemh sual cu, 'piallei thuahriat-uk' tiin a hrawm a van ring khi cu kan celh cawk ti lo. Kaa teng tawp i ka ril hna a man dih rua tiawk cun ka kan ni hna. Na in a tlawm duh bik loh. A hram tangin ai awt than i, tluang put cun a hun sak. Um, na rak thiam tuk ko teh hi, hi hlei hlei, YLA day-ah hlasak kan in sawm hna lai. Nan nihlawh zong kan in tuak hna lai tiah cun ka hei ti hna.
Khah, a si le tu cu thildang nan i zuam la tiah ka ti hawi hna. An i ngennguai pah ngai nain a duai bik si cu an duh ve ve loh. Ka ni Vangte cu Boipa Thlacamnak van chim ne ka van ti.
'Van cung khuami kan pa,
Na min upatnak um ko seh
Na pennak tlung cang seh
Van cung bantukin lei cungah tlung cang seh
Mi nih kan cung i an sual tikah kan ngaihthiam hna bang in kan ngaithiam ve tuah... A chim kho ti lo. Nang, ka ni Zai van chim ve ne.. ka van ti. Duhsah tein a van chim ve i a dongh tiang a chim khawh.
Um, nang cu na thiam ngai. Ka ni Vangte zong a chim tam deuh a ngai ko hih. A thiam zau ko la ka ti. Cu lio i Maw Zai mithmai ka zoh khan cun, 'Um, na hei na nih ve ngai le kan tei diam hih' ti phun khin lawmhnak cu hmuhkhawh a si. Bia le hla thiam ngai cu si seh law vawhla a thlirh duh ding phun khi si.
Zaan cu a rei pah caang ca le lo riakmi dang kan lopa hrawng an um lo caah a king ngai. Rannung phun phun, Khuangterit, chimbu le katkat heiti hna khi an awn lulh hna. Ihphah kan tuah hna i cu zan cu hlim tein kan it hna. Ka nghilh hlan paoh cu ka khuaruah a kal ding ngai.
Aw, minung hi dah ngai, a ho kan si zong ah, kanmah le tawk cio hin kan rak i uah hna i kan mah le phak tawk cioin kan pawngkammi hna he zong kan rak i zuam hna i, cuai kan rak i thlai mu. Zei huaha a silomi hna zong nih zei huaha i rel lomi kan nei hna i kan rak i nek hna mu. I zuamnak ram cu pei a si fam cu. Zei kan rel lomi hna zong khi kap khat cun phak lonak le tluk lonak, kan nak i thatnak ka zawn an rak ngei cio mu! Tha le zaang, pumrua le aw that cun Vangte nih a tei nain khuaruah khawhnak, hlasak thiam deuhnak le toidawr nun ngeihnak ah Maw Zai a phan ve lo. Cu luklak ka ruah pah cun ka ba deuh ca zong si la ka rak i nghilh diam.
A thaizing zingka tein Buh zun cu an i awt than, lo hma leiah nizan boruak cuanhnak le ceihphainak hna an nei pah. An i capo/sawi pah fawn. Rian tuan e tilo cun nih le kheh lawng an rian nain an kut an thlah hlei lo. Luklak ah Tlam cu a khat zel ko.
Zan caan cu kan van phan. Rawl ei khawh cun biasawng kan tlorh pah hna. Thlapa lah cu a lai(full moon) nak caan a neih cang ruangah a eng dawm. Khua nih a thiang i thli cu ziama tein a hrang nain kik cu a phur ve. Thlamthluk(Vamthluk) cung cun hmar lei hoih i aa khammi kan khua mei(power) cu de thiahmah in a lang. Zei dang tuahawk a um lo caah ka ni le pahnih hna cu i zuamnak si ti loin zan Thlapa vang nih ka nun a sukmi le ka ruahnak nih Lo riah kan van i thawhpah i lentetlang bo kan vung liam hlan, mobile network a umnak ka zawn te i ka chonh ta mi a hlam ning hna cu zei ti hoih talin a hnem hnga maw tiah hlasak cu ka van sawm hna.
An nih ve zong nih cun tha tho ngai cun ka sawmnak hna cu an ka tlamtlinhpiak ve. Ka ni Zai nih cun an nungak lio hla pakhat cu a van i thawh.
' Maw lunglen, par tha lentlang mual dawhtu
Par tha cu cul len hmanh ning lung a leng chin
Chum le romei kiang law kan chuahtlang lang in'.
' Leng ko rih law caan tha dang hngak u sih,
Nang le kei cu run khatah lengti dingin
Ihkhan dang tling rua cungah fakkhun kan cuai than rih lai'..timi hla cun a van peh colh.
'Lennak Bungbo phuncung rawnah vung zuang ta law' ti le 'Thlapa talah kan mit vai tawng seh' ti hna cu cat loin a hun sak hna. A aw cu a chuak maw chuak lo hme tiawk i ai phanh deuh lo caan cu a tlawm lo nain a cang kip cun a sak thlu dih hna.
Khah, tu cu ka ni Vangte caan a si ve cang. Nan hun lio hla na duh paoh hun sa koh tiah ka ti. Lalcawimawi hla a pawi maw tiah a ka hal i, poi hlah a tha tuk zawk, Van sa bai ne tiah ka hun ti. A aw cu a hun thenh. Vawi hnih hrawng a khuh hnu cun Hla cu van i lak.
' Ka rawn fang leh hmana kan tuanna tlang, Tuahpui leh vau an vul leh ta,
Kan sul i hnu khuarei an cang zo ta,
Hring leh thar hnahnemte'n lo awi.
Tawnmang em ni lunglem ka nei lo
Ka hawi vela ka tawng si lo
Zunleng erawh a cham e tanglaiah
Luah loh lungdi nghilh ni i awm lo'.
A muihmai zoh cun an vanglai, a nungak thawhbirh saling cu a hmuh khawh ti a fiang i, an rak tlonlennak cu a hmun ah a kal/fang cuahmah mi khi a lo. Ka ruahnak cu amah te cun a rak kal ve i, cu lio i kan dirhmun ciah cu, Phillips Radio, Antena parah Wire sau vak lo vuahmi tang in, FM Lunglei khi ngai ning law, signal a cak lo deuh can piangah a fiah lo i 'vu' a van tipah ban tuk deuh khin, ka ni Vangte aw ai phanh deuhlo nak zawn cu a lo.
A hmun le hma, a caan le zan thlapa vang nih a chir deuh ruang zong a si men la, kan dawngte cun kan tui ngai hna.
A pahnihnak dingah 'Chunnu lungmawl ka di parte ka then then lo' ti cu a van i thawh hawi. Aa, a thiam ve re ru.
Zan cu a hawng tlai zuahmah cang caah ihphah cu kan siam i, ih cu kan i zal. Kei cu ka khuaruah a tam i kan riantuan va hrang deuh hmanh seh, ka mit a ku diam lo. Ka nun cu khawtlang lunglen timi le zuun ngaihnak hri nih cun a ttemttawn i, a hote maw dek hna cu ka mitthlam cun an van lang i ka khuaruah a tam chuachuah.
Aw, minung kan nun hi dah ngai, mi zei kan va si ko zongah kanmah le phu tawk te cun hnemtu le duhdawtmi kan ngei hna mu! Cu kan duhdawtmi he hna zong cun i cim lo ngai le i duhdaw cukmak zongin kan i thenhmal caan a chuak i, rual hawi hna he nuamin lentti lio caan hna zong nih mual an liam ai.Kan hmai lei hun hna le kan thil tawn ding hna cu thei kho ning law a hopaoh nih hrial kan i zuam hnga i, kan duhthim te kha zungzal caah kan hei duhdawt hnga i a nuamh lai ning.
Mi kip nih kan nun chungah duhdawtmi le uar bikmi, kan nun tiang a kan thleng khotu hna zong hi kan rak ngei cio i, mi zeirek lo te, minih an thlanglamh mi hna le ruahnak le thazaang, fimthiamnak zongah a dermi, sifak santlai lo hna zong nih dawtnak an ngei i, duhmi le dawtu hna zong an rak tawng ve. Cu hna cu mi lengluang an si na loin an caah cun a sungbik an rak si hna i, mi lengluang silomi hna cu dawtnak mit cun, zei sungcem le khawtlangbdawhtu par kha an rak si ve.
Pathian a that ning le A kutzung a rem ning hna cu a tharin ka hmuh i, ka ni le pahnih hna zong vulei tahnak cun a tling lo bik si hna hmanh seh, Pathian nih a zoh vang vang hna i, 'A ttha' tiah lungtling in a rak sermi hna an si ruangah an co tawk cu an hmu ve i, an nun liamcia le zuun tthing hna zong hlam phu ngai tiah ruahmi an rak ngei ve si ti cu ka thinlungah a thar thluahmah.
An hla sak lio khan zei dang cu an chim lo nain an mithmai nih a chuahpimi, an nun thing le zuunthing te hna, an vang lio nun nehhnu a cang ciami hna cu fiang ririai cun ka hmuh khawh i, minung kan nun hi zeitluk in dah a sunglawi ti cu ruat bu in, ka ni Zai le Vangte lunglen cu nehhnu cang dingin khawsik zan, a thiangmi zan thlapa vang tang cun dai tein ka rak hngilh tak cu si.
.............
Comments